cuộc khởi nghĩa hương khê

Phan Đình Phùng, thủ lĩnh Khởi nghĩa Hương Khê.

Khởi nghĩa Hương Khê (1885 - 1896) là đỉnh điểm của trào lưu Cần vương vãi, và thất bại của công việc này đã và đang khắc ghi sự kết thúc giục sứ mệnh điều khiển 10 năm kháng thực dân Pháp của đẳng cấp sĩ phu phong con kiến VN.

Lãnh đạo chủ yếu của khởi tức thị Đình nguyên vẹn TS Phan Đình Phùng (1847 - 1895), và một tập sự ý hợp tâm đầu của ông là tướng mạo Cao Thắng (1864 - 1893)[1].

Bạn đang xem: cuộc khởi nghĩa hương khê

Giới thiệu sơ lược[sửa | sửa mã nguồn]

Tập hiệp lực lượng[sửa | sửa mã nguồn]

Sau Lúc vua Hàm Nghi ban chiếu Cần Vương (tháng 7 năm 1885), ở TP Hà Tĩnh và Nghệ An vẫn nở rộ nhiều trào lưu đấu giành vũ trang. Cuộc khởi nghĩa thứ nhất là của Lê Ninh ở Trung Lễ (Đức Trung, Đức Thọ), tiếp sau đó theo thứ tự là:

  • Khởi nghĩa của Cao Thắng, Cao Nữu ở Hàm Lại, Sơn Lễ (Hương Sơn, Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Trạch và Nguyễn Chanh ở Can Lộc (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Ngô Quảng[2] và Hà Văn Mỹ ở Nghi Xuân (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Hữu Thuận ở Thạch Hà (Hà Tĩnh).
  • Khởi nghĩa của Nguyễn Xuân Ôn và Lê Doãn Nhạ ở Nghệ An, v.v...

Trên hạ tầng những cuộc khởi nghĩa tê liệt, sau khoản thời gian được vua Hàm Nghi và đại tướng mạo Tôn Thất Thuyết gửi gắm nhiệm vụ tổ chức triển khai trào lưu kháng Pháp ở TP Hà Tĩnh (tháng 10 năm 1885), Phan Đình Phùng vẫn tổ chức hội tụ, cải cách và phát triển trở nên một trào lưu sở hữu quy tế bào to lớn, bên dưới sự lãnh đạo thống nhất là ông.

Địa bàn hoạt động[sửa | sửa mã nguồn]

Địa bàn sinh hoạt của nghĩa binh bao hàm tứ tỉnh: Thanh Hóa, Nghệ An, TP Hà Tĩnh, Quảng Bình; với địa phận đó là Hương Khê (Hà Tĩnh), tồn bên trên trong cả 10 năm liên tiếp.

Ở tứ tỉnh này, Phan Đình Phùng vẫn phân chia địa phận trở nên 15 quân loại, đôi khi phụ thuộc vị trí rừng núi trọng yếu, ông mang đến xây cất lực lượng và hạ tầng hành động chủ yếu nằm ở vị trí nhị thị xã Hương Sơn và Hương Khê (Hà Tĩnh). Theo sử liệu[3] thì Phan Đình Phùng vẫn mang đến xây cất tứ địa thế căn cứ rộng lớn, tê liệt là:

  • Căn cứ Cồn Chùa ở xã Sơn Lâm (Hương Sơn, Hà Tĩnh), án ngữ đàng lịch sự Nghệ An. Đây là điểm dự trữ hoa màu và rèn đúc vũ trang.
  • Căn cứ Thượng Bồng-Hạ Bồng ở tây-nam Đức Thọ (Hà Tĩnh) phụ thuộc vị trí của sông Ngàn Sâu và Ngàn Trươi. Dường như, Phan Đình Phùng còn mang đến lập điểm trên đây khối hệ thống hào lũy, vọng gác trại, kho bổng, bến bãi tập dượt,...Đây là một trong địa thế căn cứ rộng lớn vô buổi đầu kháng chiến của nghĩa binh Hương Khê.
  • Căn cứ Trùng Khê-Trí Khê nằm ở vị trí nhị xã Hương Ninh - Hương Thọ nằm trong thị xã Hương Khê. Đây là địa thế căn cứ dự bị, sở hữu đàng lịch sự Lào, chống Lúc bị quân Pháp vây hãm.
  • Căn cứ Vụ Quang ở phía tây Hương Khê. Nơi trên đây sở hữu địa hình hiểm trở, tựa sống lưng vô sản phẩm Trường Sơn. Từ trên đây, nghĩa binh rất có thể theo gót đàng núi vô Quảng Bình, Quảng Trị, đi ra Nghệ An, Thanh Hóa hoặc theo gót đàng sông trở lại những vùng đồng vày hoặc Lúc quan trọng rất có thể lánh lịch sự Lào.

Tổ chức[sửa | sửa mã nguồn]

Theo hùn Phan Đình Phùng, sở hữu những trí thức như TS Phan Trọng Mưu, CN Phan Quảng Cư, ấm cúng Ninh (Lê Ninh),...và thật nhiều lãnh đạo xuất thân thiết kể từ quần chúng. # làm việc nghèo khó cực khổ như Cao Thắng, Nguyễn Chanh, Nguyễn Trạch, Lê Văn Tạc, Phan Đình Can, Phan Đình Phong, Nguyễn Mục, Phan dựa Niên,...

Về tổ chức triển khai lực lượng, nghĩa binh được phân thành 15 quân thứ: TP Hà Tĩnh sở hữu 10, Nghệ An sở hữu 2, Quảng Bình sở hữu 2, và Thanh Hóa có một. Các quân loại được xây cất bên trên những hạ tầng đơn vị chức năng hành chủ yếu, thông thường là thị xã, sở hữu là xã, và lấy thương hiệu điểm tê liệt nhằm gọi. Liệt kê đi ra như sau:

  1. Khê loại ở thị xã Hương Khê (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Thoại.
  2. Can loại ở thị xã Can Lộc (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Chanh và Nguyễn Trạch.
  3. Lai loại ở tổng Lai Thạch nằm trong Can Lộc (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Phan Đình Nghinh.
  4. Hương loại ở thị xã Hương Sơn (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Huy Giao.
  5. Nghi loại ở thị xã Nghi Xuân (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Ngô Quảng và Hà Văn Mỹ.
  6. Cẩm loại ở thị xã Cẩm Xuyên (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Hoàng dựa Xuyên.
  7. Thạch loại ở thị xã Thạch Hà (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Võ Phát.
  8. Diệm loại ở buôn bản Tình Diệm nằm trong thị xã Hương Sơn (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Cao Đạt.
  9. Lễ Thứ ở buôn bản Trung Lễ, nằm trong thị xã Đức Thọ (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Nguyễn Cấp.
  10. Kỳ loại ở thị xã Kỳ Anh (Hà Tĩnh), lãnh đạo là Võ Phát.
  11. Anh loại ở thị xã Anh Sơn (Nghệ An), lãnh đạo là Nguyễn Mậu.
  12. Diễn loại ở thị xã Diễn Châu (Nghệ An), lãnh đạo là Lê Trọng Vinh.
  13. Thanh loại ở Thanh Hóa, lãnh đạo là Cầm dựa Thước.
  14. Bình loại ở Quảng Bình, lãnh đạo là Nguyễn Thụ.
  15. Lệ loại ở thị xã Lệ Thủy (Quảng Bình), lãnh đạo là Nguyễn Tắc.

Mỗi quân loại sở hữu kể từ 100 cho tới 500 quân, hàng đầu là người dân có năng lượng và đáng tin tưởng. Nghĩa quân sở hữu phục trang và một loại giống như nhau.

Vũ khí của nghĩa binh, ngoài ra loại thường thì, bọn họ còn tồn tại khoảng tầm 500 trăm khẩu pháo tự động chế (kiểu súng Pháp năm 1874) và thật nhiều súng hỏa mai[4].

Phần hoa màu và của nả đa phần là nhờ quần chúng. # góp phần.

Cách chiến đấu[sửa | sửa mã nguồn]

Nghĩa quân Hương Khê phụ thuộc vị trí núi rừng hiểm trở với khối hệ thống công sự nhằng nhịt nhằm tổ chức cuộc chiến tranh du kích. Nghĩa quân luôn luôn phân nghiền sinh hoạt, tiến công quân Pháp vày nhiều kiểu dáng, như: công vọng gác, ngăn đàng tiếp tế, sử dụng cạm bẫy, và dụ đối phương ra phía bên ngoài vọng gác nhằm khử bọn họ...[5]

Diễn biến[sửa | sửa mã nguồn]

Khởi nghĩa Hương Khê rất có thể chia thành nhị quy trình tiến độ chính:

Ban Đầu (1885 - 1888)[sửa | sửa mã nguồn]

Đây là quy trình tiến độ sẵn sàng, xây cất lực lượng và hạ tầng hành động. Sau một vài ba trận tập dượt kích và kháng càn ko hiệu suất cao, Phan Đình Phùng mang đến quân rút về buôn bản Phùng Công (Hương Sơn), rồi lại rút lên rừng núi tiến công du kích.

Đầu năm 1887, thấy tiềm năng nghĩa binh Hương Khê quá suy giảm, Phan Đình Phùng gửi gắm quyền lãnh đạo mang đến Cao Thắng nhằm đi ra Bắc cho tới những tỉnh Sơn Tây, Thành Phố Hải Dương, Tỉnh Bắc Ninh,...dò la sự tương hỗ và kết hấp thụ quân team.

Ở lại TP Hà Tĩnh, Cao Thắng với mọi lãnh đạo khác ví như Cao Nữu, Cao Đạt, Nguyễn Niên,...đem quân cho tới buôn bản Lê Động (Hương Sơn) nhằm tổ chức triển khai lại lực lượng, luyện quân, xây cất khối hệ thống vọng gác lũy[6], rèn đúc vũ trang,...

Về sau (1889 - 1896)[sửa | sửa mã nguồn]

Cuối mon 9 năm 1889, Phan Đình Phùng kể từ Bắc Kỳ quay trở lại TP Hà Tĩnh. Nhờ Cao Thắng và những lãnh đạo không giống, nhưng mà lực lượng thời điểm này vẫn có tầm khoảng ngàn binh và 500 khẩu pháo tốt[7]. Nhận thấy vô công tác làm việc sẵn sàng, từng mặt mũi đều đã tương đối, Phan Đình Phùng bèn mang đến không ngừng mở rộng địa phận sinh hoạt đi ra từng tứ tỉnh là Thanh Hóa, Nghệ An, TP Hà Tĩnh và Quảng Bình; thực hiện cản ngăn tuyến đường đi đi lại lại Bắc-Nam và công việc kiêm tính nước Việt của quân Pháp.

Xem thêm: mẫu công văn đề nghị

Đối phó lại, thực dân Pháp mang đến sắp xếp nhiều vọng gác lẻ ở những điểm nhằm phong lan từng chống và kềm chế sinh hoạt của nghĩa binh. Riêng ở Hương Khê, đối phương vẫn mang đến lập cho tới trăng tròn vọng gác, từng vọng gác có tầm khoảng 30 binh đóng góp lưu giữ [8].

Trong trong những năm kể từ 1889 cho tới 1892, nghĩa binh tứ tỉnh bên trên vẫn kết hợp và sinh hoạt mạnh bên trên một vùng to lớn bao hàm Diễn Châu, Yên Thành, Thanh Chương, Nghi Lộc,...nhằm tiến công trả và quấy rối quân Pháp. Theo sách Việt sử tân biên[9], thì nghĩa binh vẫn tổ chức triển khai được 28 trận rộng lớn nhỏ vô quy trình tiến độ này, nhằm tập dượt kích và kháng càn quét dọn, như là:

  • Trận kháng càn ở Cồn Chùa và Khe Đen vì thế Đề Niên (Phan dựa Niên) lãnh đạo vào trong ngày 1 mon 9 năm 1889.
  • Trận tiến công vọng gác Dương Liễu vào trong ngày 15 và 16 mon 12 năm 1889.
  • Trận tiến công thị xã lỵ Hương Sơn vô vào cuối tháng 12 năm 1889.
  • Trận kháng càn ở La Sơn và Thường Sơn vì thế Đề Thăng và Phan Trọng Mưu lãnh đạo vô mon 3 năm 1890.
  • Trận phục kích tiến công ngăn quân Pháp bên trên buôn bản Hốt (Phú Lộc, Can Lộc) vì thế Đốc Chanh (Nguyễn Chanh) và Đốc Trạch (Nguyễn Trạch) lãnh đạo vô tháng bốn năm 1890.
  • Trận Trường Lưu (Can Lộc) vô tối 26 rạng 27 mon 5 năm 1890. Đến tối 31 mon này, vọng gác Trường Lưu còn bị nghĩa binh tiến công đợt nữa, rồi tiếp sau là tiến công vọng gác Hương Sơn, v.v...

Sau nhiều trận bại nhức, Tính từ lúc đầu năm mới 1892 trở chuồn, thực dân Pháp mang đến banh nhiều cuộc càn quét dọn, vô số ấy đáng chú ý là trận càn rộng lớn vô khu vực Hói Trùng và Ngàn Sâu, là địa thế căn cứ của Cao Thắng, vô vào đầu tháng 8 năm 1892.

Để ứng phó với quân Pháp, Phan Đình Phùng sắp xếp một lực lượng kháng trả bên trên điểm, một group không giống chuồn sinh hoạt ở đàng sau sống lưng đối phương, buộc bọn họ cần rút về vì thế kinh hoảng bị tiến công hậu tập. Trong khoảng tầm thời hạn này, vẫn xẩy ra nhiều trận giao đấu, đáng chú ý là trận:

  • Ngày 7 mon 3 năm 1892, nghĩa binh Hương Khê tiến bộ tiến công vọng gác Trung Lễ. Sau tê liệt, dựa hộ Thuận (Nguyễn Hữu Thuận) còn tiến bộ tiến công thị xã Thạch Hà, bắt được viên tri thị xã. Còn Cao Thắng thì mang đến quân fake thực hiện binh khố xanh rờn bắt sinh sống được Tuần phủ Đinh Nho Quang.
  • Đêm 23 mon 8 năm 1892, nghĩa binh Hương Khê vì thế dựa hộ Thuận (Nguyễn Hữu Thuận) lãnh đạo vẫn táo tợn tập dượt kích vô tỉnh lỵ TP Hà Tĩnh, phá huỷ được ngôi nhà lao và giải tỏa rộng lớn 70 nghĩa binh bị tù đày.

Thấy nghĩa binh Hương Khê càng ngày càng vững mạnh, quân Pháp một phía tăng mạnh càn quét dọn, thu hẹp phạm vi sinh hoạt của quân, mặt mũi không giống dò la cơ hội tách đứt liên hệ Một trong những quân loại, và thân thiết nghĩa binh với quần chúng. #.

Để phá huỷ thế bị vây hãm và không ngừng mở rộng địa phận sinh hoạt, được Phan Đình Phùng đồng ý, mon 11 năm 1893[10], Cao Thắng đem khoảng tầm một ngàn quân kể từ Ngàn Trươi banh trận tiến công rộng lớn vô tỉnh lỵ Nghệ An. Trên đàng tiến quân, nhiều vọng gác trại đối phương bị phá huỷ quăng quật. Nhưng trận tiến công vọng gác Nu ở Thanh Chương (một thị xã miền núi nằm ở vị trí phía tây-nam nằm trong tỉnh Nghệ An), Cao Thắng bị thương nặng nề rồi quyết tử khi 29 tuổi hạc, tạo nên tổn thất rộng lớn mang đến nghĩa binh Hương Khê.

Lợi dụng thời cơ nghĩa binh bị tổn thất người hàng đầu tài chất lượng, quân Pháp gia tăng chiến binh rồi siết chặt vòng vây. Nghĩa quân Hương Khê nỗ lực tiến công trả những cuộc vây quét dọn, tuy nhiên quyền năng của lực lượng càng ngày càng sút giảm.

Khoảng thời điểm cuối năm này (1893), Phan Đình Phùng cho tất cả những người cho tới vây ngôi nhà Trương Quang Ngọc ở buôn bản Thanh Lang, nằm trong thị xã Tuyên Hóa, chém lấy đầu ông này nhằm báo oán mang đến việc ông bắt vua Hàm Nghi gửi gắm mang đến quân Pháp [11]

Ngày 31 mon 3 năm 1894, dựa hộ Thuân lại đem quân tập dượt kích vô tỉnh lỵ TP Hà Tĩnh đợt nữa, tuy nhiên tiếp sau đó cần thoái lui về cố thủ bên trên núi Quạt và núi Vụ Quang nằm trong Hương Khê (nay nằm trong thị xã Vụ Quang).

Khoảng mon 10 (âm lịch) năm Giáp Ngọ (1894), một đại thần thân thiết Pháp là Hoàng Cao Khải hợp tác vô việc khuyến dụ Phan Đình Phùng và nghĩa binh của ông.

Năm 1895, thực dân Pháp điều võ quan lại thân thiết Pháp là Nguyễn Thân cho tới phối phù hợp với công sứ Nghệ An là Duvillier đem phụ vương ngàn quân chuồn đàn áp cuộc khởi nghĩa Hương Khê. Quân nòng cốt của Phan Đình Phùng bị đối phương lấp đàng tiếp vận, nên vũ trang, hoa màu, quân số thảy đều thiếu thốn thốn, khó khăn bù đấp. Mỗi phiên đối phương tiến công, nghĩa binh chỉ rất có thể chạy xung quanh kể từ núi Quạt rồi quay trở lại núi Vụ Quang, và ko thể ở đâu lâu quá phụ vương ngày[12].

Ngày 17 mon 10 năm 1894, Phan Đình Phùng vẫn tập dượt hiệp lực lượng, tiến công thắng một trận rộng lớn, đối phương mất quá nhiều vũ trang và bị thịt bị tiêu diệt thật nhiều. Khởi đầu, ông mang đến quân lên tận mối cung cấp sông chặt cây đóng góp đập ngăn nước lại, đôi khi sẵn sàng sẵn nhiều khúc mộc rộng lớn. Khi quân Pháp và quân triều cho tới thân thiết dòng sản phẩm sông, thì ông mang đến phá huỷ đập bên trên mối cung cấp, và tuôn cây xuống. Đối phương phần bị nước cuốn, phần bị cây nhảy vào người, lại bị nghĩa binh ở nhị mặt mũi bờ xông đi ra tiến công nên bị thương vong thật nhiều. Theo ngôi nhà sử học tập Phạm Văn Sơn thì sau trận này, phía Pháp ngoài số quân trang và đạn dược bị tổn thất non, còn tồn tại phụ vương sĩ quan lại và bên trên trăm binh bị chi phí khử [13].

Đây là trận thắng sau cuối, vì thế sát phụ vương ngàn quân vì thế Nguyễn Thân đứng đầu càng ngày càng xiết chặt vòng vây.

Trong một trận giao đấu kịch liệt, Phan Đình Phùng bị thương nặng nề, rồi quyết tử vào trong ngày 28 mon 12 năm 1895[14]. Mười nhị ngày sau khoản thời gian thủ lĩnh Phan Đình Phùng tổn thất, Nguyễn Thân mới mẻ cho tới được địa thế căn cứ Vụ Quang. Sau tê liệt, Nguyễn Thân mang đến quật mồ Phan Đình Phùng ở chân núi Quạt, sập dầu nhóm mang đến xương thịt ông cháy trở nên tro, rồi trộn vô dung dịch súng phun xuống sông La[15].

Xem thêm: danh từ, tính từ, trạng từ trong tiếng anh

Sang đầu năm mới 1896, một vài lãnh đạo theo thứ tự tổn thất vì thế ở lâu điểm rừng sâu sắc nước độc, một vài bị tử trận hoặc bị tóm gọn rồi bị thịt [16], một vài không giống thì rút qua loa Xiêm La[17] hoặc đi ra sản phẩm...Khởi nghĩa Hương Khê cho tới trên đây kết thúc giục.

Nhận xét[sửa | sửa mã nguồn]

Khởi nghĩa Hương Khê là đỉnh tối đa của trào lưu Cần vương vãi vào cuối thế kỷ 19, kéo dãn trong cả 10 năm, sở hữu quy tế bào to lớn, sở hữu tổ chức triển khai kha khá nghiêm ngặt, lập được không ít chiến công và tạo nên mang đến quân Pháp tổn thất u ám. Cuộc khởi nghĩa vẫn kêu gọi mà đến mức cao phỏng sự cỗ vũ và tiềm năng to tướng rộng lớn của quần chúng. # (người Kinh và người Thượng, của tất cả đồng vày và miền núi). Về quân sự chiến lược, nghĩa binh vẫn dữ thế chủ động dùng những cách thức tác chiến hoạt bát, phát minh, chế tạo một loạt được súng ngôi trường kiểu mẫu Pháp nhằm cường điệu hóa chuẩn bị.

Về lực lượng, quân số của 15 quân loại nằm trong lại thậm chí là còn đông đúc rộng lớn quân triều đình Lúc đối đầu với Pháp, tuy nhiên sau cuối vẫn thất bại. Khởi nghĩa Hương Khê thất bại vì thế nhiều nguyên vẹn nhân, đa phần là vì nghĩa binh chưa chắc chắn links, tập dượt hiệp lực lượng, cải cách và phát triển trở nên trào lưu toàn nước. Vì bị xa lánh vô vùng rừng núi 4 tỉnh trung bộ, phục vụ hầu cần hết sạch khiến cho nghĩa binh hao ngót và tổn thất tổ chức triển khai. Đó cũng đó là những giới hạn của thời đại, của thành phần điều khiển trào lưu Cần vương vãi trình bày chung[18].Ngày 27-12-1895, cuộc khởi nghĩa được giữ lại thêm 1 thời hạn rồi tan tung.

Xem thêm[sửa | sửa mã nguồn]

  • Cần Vương
  • Phan Đình Phùng
  • Cao Thắng

Sách tham lam khảo[sửa | sửa mã nguồn]

  • Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược. Nhà xuất bạn dạng Tân Việt, Sài Thành, 1968.
  • Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 5, tập dượt Trung). Tác fake tự động xuất bạn dạng, Sài Thành. 1963.
  • Đinh Xuân Lâm-Nguyễn Văn Khánh-Nguyễn Đình Lễ, Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2). Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2006.
  • Hoàng Văn Lân-Ngô Thị Chính, Lịch sử Việt Nam [1858-cuối XIX], quyển 3, tập dượt 1, phần 1. Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 1979.
  • Nhiều người sáng tác (Phan Ngọc Liên ngôi nhà biên). Lịch sử 11 (nâng cao). Nhà xuất bạn dạng giáo dục và đào tạo, 2007.
  • Trịnh Vân Thanh, Thành ngữ kỳ tích danh nhân kể từ điển (quyển 2), Sài Thành, 1966,.
  • Nhóm Nhân văn Trẻ, Hỏi đáp lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 4). Nhà xuất bạn dạng Trẻ, 2007.

Chú thích[sửa | sửa mã nguồn]

  1. ^ Theo Hỏi đáp lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 4), tr. 296.
  2. ^ Ngô Quảng (1858 - 1928), hiệu: Thần Sơn, người buôn bản Tam Đa, xã Nghi Hưng, thị xã Nghi Lộc, tỉnh Nghệ An. Ông nhập cuộc trào lưu Cần vương vãi, là cỗ tướng mạo của thủ lĩnh Phan Đình Phùng, được cử thực hiện lãnh đạo quân loại Nghi Xuân (Hà Tĩnh) cùng theo với Hà Văn Mỹ. Sau Lúc khởi nghĩa Hương Khê bị quân Pháp tiến công dẹp, Ngô Quảng nhập cuộc Duy Tân hội và lịch sự Trung Quốc. Năm 1908, ông về nước, xây cất địa thế căn cứ Bồ Lư ở Thanh Chương. Bị đàn áp, ông nằm trong mái ấm gia đình trốn lịch sự Thái Lan, tạo nên hạ tầng đem thanh niên VN lịch sự Trung Quốc sinh hoạt. Ông tổn thất bên trên Thái Lan năm 1928. Nguồn: [1].
  3. ^ Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2), tr. 81.
  4. ^ Theo Phạm Văn Sơn thì chỉ vô buổi đầu của cuộc khởi nghĩa, Cao Thắng vẫn rèn đúc được khoảng tầm 200 súng hỏa mai (Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 147).
  5. ^ Theo Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2), tr. 83.
  6. ^ Cao Thắng vẫn mang đến xây cất một khối hệ thống vọng gác lũy tựa sống lưng vô sản phẩm Thiên Nhẫn và Giăng Màn, vây kín phụ vương phía Bắc, Tây, Nam, sẵn sàng ứng cứu giúp lẫn nhau một cơ hội nhanh gọn. Dường như, ở trên đây còn tồn tại lỗi thoát lịch sự Lào, sở hữu đàng lịch sự Nghệ An, vô Quảng Bình, xuống những vùng nằm trong TP Hà Tĩnh. Quân Pháp tiến bộ vô trên đây chỉ tồn tại một tuyến đường độc đạo là Quốc lộ 8. Chính vì vậy nhưng mà những địa thế căn cứ này vẫn tại vị cho tới ngày sau cuối của cuộc khởi nghĩa (1896). Xem cụ thể ở đây: [2] Lưu trữ 2010-11-20 bên trên Wayback Machine.
  7. ^ Súng này vì thế Cao Thắng sản xuất theo phong cách súng năm 1874 của Pháp (Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 147). Tuy nhiên "vì nòng súng ko xẻ rãnh, do đó đạn ko ra đi được" (lời của đại úy Charles Gosselin. Việt Nam sử lược trích dẫn lại, tr. 566).
  8. ^ Theo Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 150.
  9. ^ Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, đề mục Cuộc khởi nghĩa Hương Khê.
  10. ^ Chép theo gót Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 256).
  11. ^ Việt Nam sử lược, tr. 568.
  12. ^ Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 166.
  13. ^ Kể theo gót Việt sử tân biên, sách vẫn dẫn, tr. 164-165.
  14. ^ Sách Lịch sử Nghệ Tĩnh mang đến biết: Trước trên đây, thực dân Pháp tung tin yêu Phan Đình Phùng tổn thất vì thế căn bệnh kiết lỵ, tuy nhiên địa thế căn cứ theo gót bức công năng lượng điện của Khâm sứ Trung Kỳ gửi Toàn quyền Đông Dương, thì ông vẫn quyết tử gan góc (dẫn theo gót Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam, tập dượt 2, tr. 84.
  15. ^ Chép theo gót Lịch sử 11 (nâng cao, tr.257). Trần Trọng Kim thì chép như sau: Có người bảo rằng việc ấy tuy rằng Nguyễn Thân trước lăm le thế, tuy nhiên sau lại mang đến đem chôn (tr. 568). tin tức thêm: Nhờ tiến công dẹp được cuộc khởi nghĩa này nhưng mà Nguyễn Thân được thăng chức Phụ chủ yếu thay cho mang đến Nguyễn Trọng Hợp về hưu và được cơ quan chỉ đạo của chính phủ Pháp tặng Huân chương Bắc đẩu bội tinh ranh tam hạng. Đến Lúc già nua yếu ớt về hưu trí bên trên Thu Xà (Quảng Ngãi), ông bị căn bệnh cuồng loạn nhưng mà bị tiêu diệt (Phạm Văn Sơn, sách vẫn dẫn, tr. 168–182).
  16. ^ Theo Phạm Văn Sơn thì thực dân Pháp vẫn mang đến xử quyết 23 người vô cấp cho lãnh đạo của lực lượng Hương Sơn (sách vẫn dẫn, tr. 167).
  17. ^ Số người qua loa Xiêm La, về sau phát triển thành hạ tầng của VN Quang phục hội và trào lưu cách mệnh VN trong những năm vào đầu thế kỷ trăng tròn (theo Lịch sử 11, tr. 257).
  18. ^ Lịch sử 11 (nâng cao, tr. 257) và Đại cương lịch sử dân tộc Việt Nam (tập 2, tr. 85).